Samenvatting

Inleiding
Voor u ligt de begroting 2026.

In de begroting staat welke plannen we de komende jaren hebben, wat die plannen kosten en welke inkomsten we verwachten. De begroting is een belangrijk instrument bij het uitoefenen van de kaderstellende en controlerende rol van de gemeenteraad. Door de begroting vast te stellen geeft de gemeenteraad het college toestemming geld uit te geven voor de plannen.

Bestuurlijke samenvatting
Met grote ambitie willen we iedere dag het maximale -binnen onze mogelijkheden- realiseren voor onze inwoners en ondernemers. Ons dorp is in beweging en bruist en dat zie je om je heen. De grote maatschappelijke opgaven zoals bouwen, economie, mobiliteit, sociaal domein, veiligheid etc. kunnen wij niet alleen. We doen dat samen met onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en gemeenten in onze regio.

Nadrukkelijk binnen onze mogelijkheden want we zijn sterk afhankelijk van de inkomsten vanuit de Rijksoverheid.
Het Rijk heeft voor 2026 en 2027 extra middelen beschikbaar gesteld, maar vanaf 2028 is er nog onzekerheid.
We blijven ons, samen met de K80 (een netwerk van kleine gemeenten (tot 25.000 inwoners) die kennis delen, elkaar inspireren en samen belangen behartigen) en de Vereniging van Nederlands gemeenten (VNG), sterk maken voor een betere bekostiging vanuit het Rijk.

Bij de behandeling van de Kadernota heeft de gemeenteraad aangegeven waar de oplossingen liggen. Vervolgens is het college aan de slag gegaan om deze verder uit te werken. De begroting 2026 vormt daar de uitwerking van.  

Na de Kadernota is er een aantal ontwikkelingen geweest die grote invloed hebben op de meerjarenbegroting 2026-2029. Het betreft met name de ontwikkeling van de zorgkosten Sociaal Domein (jeugd). Ondanks forse inspanningen blijven de kosten stijgen.
De begroting 2026 is sluitend maar voor 2027 en 2028 zal het tekort waarschijnlijk flink oplopen. Er blijft dus een flinke financiële klus te klaren. Pijnlijke keuzes zijn dus onvermijdelijk zowel voor de korte als de langere termijn.

Achtereenvolgens gaan we in deze samenvatting in op:

1. Meerjarenbegroting 2026-2029;
2. Vertaling kadernota naar de begroting;
3. Incidentele begroting 2026-2029;
4. Ontwikkelingen;
5. Verschillen kadernota 2026 en begroting 2026
6. Lokale lastendruk.

1. Meerjarenbegroting 2026-2029

2. Vertaling Kadernota 2026 naar de begroting 2026

De Kadernota 2026 is behandeld in de raadsvergaderingen van 24 juni en 1 juli 2025.
Hierin is een voorstel gedaan om door het inzetten van draaiknoppen te komen tot een sluitende begroting.

In de vergadering is Amendement 2 vastgesteld. De wijzigingen van dit amendement en de resultaten van de meicirculaire 2025 leiden samen tot de volgende aangepaste stand.

Niet opgenomen wensen
In de Kadernota 2026 is in de bijlage een lijst met 'Wensen niet opgenomen in de begroting' opgenomen. Of en wanneer deze wensen gerealiseerd kunnen worden hangt af van de financiële situatie.
Een van deze wensen, Subsidie verenigingen ter compensatie van OZB, is via het amendement bij de Kadernota 2026 vertaald in de begroting 2026.

In de Kadernota 2026 is de vervanging van het kunstgrasveld van Olympia Boys opgenomen als wens. Gezien de technische staat van het veld is vervanging in 2026 noodzakelijk. Daarom is de vervanging van het kunstgrasveld van Olympia Boys opgenomen in de begroting 2026 (investering in 2026, kapitaallasten vanaf 2027).

De overige nieuwe wensen zijn niet financieel vertaald in de begroting 2026.

3. Incidentele begroting 2026-2029

Reserve Eenmalige Bestedingen

Zoals uit bovenstaande tabel blijkt laat de reserve eenmalige bestedingen een positief saldo zien tot en met 2029.
Een specificatie van deze reserve is terug te vinden in de Financiële Begroting, 2 Overzicht financiële positie, Overzicht Reserve Eenmalige Bestedingen.

4. Ontwikkelingen

Paragraaf Balans in uitvoering
Toegevoegd is de paragraaf Balans in uitvoering. In deze paragraaf worden de draaiknoppen die voort zijn gekomen uit het project 'Asten in Balans' gemonitord. Deze draaiknoppen zijn door de raad ingezet om tot een sluitende begroting te komen.

Zorgkosten Sociaal Domein
In 2026 stijgen met name de kosten voor jeugdhulp in gemeente Asten door indexering en de introductie van kleinschalig verblijf. Daarnaast legt een beperkt aantal jeugdigen met intensieve en kostbare zorgtrajecten een aanzienlijk beslag op de beschikbare middelen binnen de jeugdzorg.

Rioolheffing
In de Kadernota 2026 is opgenomen dat de rioolheffing in afwachting van de nieuwe berekeningen van het Wrp (Water- en rioleringsprogramma) de rioolheffing alleen wordt verhoogd met de indexering.
Dit is in de begroting gehandhaafd. Dit betekent dat de lokale lasten in 2026 t/m 2029 allen stijgen met de index en niet stijgen met de extra 5,9% per jaar zoals dat voorgaande jaren het geval was.
Het Wrp wordt behandeld in de raadsvergadering van december 2025.

Kunstgrasveld Ommel
Dit betreft vervanging van de toplaag en sporttechnische laag van het kunstgrasveld van Olympia Boys. Dit betreft de extra kosten bovenop de kosten die zijn opgenomen in de privatiseringsovereenkomst.
In de Kadernota 2026 is dit opgenomen als wens. Gezien de technische staat van het veld is vervanging in 2026 noodzakelijk.

Verblijfsbelasting
Conform de Kadernota 2026 zijn de tarieven verblijfsbelasting verhoogd met 10% en een index van 3,1%.
Het College onderzoekt momenteel een nieuwe indeling voor verblijfsbelasting. De definitieve tarieven worden vastgesteld bij de behandeling van de verordening verblijfsbelasting 2026 in de raad van december 2025.

Septembercirculaire 2025
Onderstaande tabel laat het effect van de septembercirculaire 2025 zien.

Het verschil wordt met name veroorzaakt door loon- en prijsontwikkeling.

De taakmutatie met betrekking tot de klimaat (DCOKE) middelen wordt conform Kadernota 2026 deels ingezet om personeelskosten voor de inzet op klimaat te dekken.

Herijking en onderhoud gemeentefonds
Het berekende voordeel voor Asten van de herijking gemeentefonds is € 134,= per inwoner.
Dit is echter afgetopt naar maximaal € 37,50 per inwoner. De aftopping leidt ertoe dat de algemene uitkering voor Asten structureel wordt gekort met € 1,6 miljoen. Er volgt een evaluatie van het nieuwe verdeelmodel waarbij hopelijk meer duidelijkheid komt hoe omgegaan wordt met deze korting. De verwachting is dat in 2027 een volgende stap gezet wordt met betrekking tot het ingroeipad.

Provinciaal toezicht
Uitgangspunt van de provincie is dat het eerstvolgende begrotingsjaar, of de meerjarenbegroting reëel sluitend moet zijn. Dit betekent ook dat structurele uitgaven van de gemeente betaald moeten worden van structurele inkomsten. En incidentele uitgaven éénmalig betaald worden bijvoorbeeld uit een Reserve Eenmalige Bestedingen.

Repressief toezicht
Repressief toezicht houdt in dat de gemeente de begroting direct kan uitvoeren, zonder dat hier vooraf goedkeuring van de provincie vereist is. Een gemeente komt in aanmerking voor repressief toezicht wanneer de begroting, inclusief nieuw beleid, naar het oordeel van de provincie structureel en reëel in evenwicht is.

Reëel evenwicht
Reëel evenwicht houdt in dat de ramingen volledig, realistisch en haalbaar zijn. Wanneer de provincie oordeelt dat ramingen onvoldoende reëel zijn, wordt een negatieve bijstelling doorgevoerd op het structureel begrotingssaldo.

Inzetten reserves
Vanaf 2025 kunnen reserves worden ingezet als structureel dekkingsmiddel. Hierdoor is het mogelijk om 10% van de algemene reserve wat niet nodig is voor het afdekken van risico's in te zetten als structureel dekkingsmiddel.
Voorwaarden:
- Solvabiliteit blijft groter of gelijk aan 20%
- Gebaseerd op adequate risico-inventarisatie
- Structurele onttrekking opnemen in overzicht van structurele reserve mutaties

Conform besluit bij de Kadernota 2026 wordt in 2026 € 250.000,= uit de algemene reserve ingezet. Dit ligt ruim onder de toegestane 10%.

Verschillen kadernota 2026 en begroting 2026

Toelichting mutaties Meerjarenbegroting 2026-2029
De grootste verschillen in de Meerjarenbegroting 2026-2029 zijn:

Toelichting
Informatisering : Hogere kosten voor ICT NML (uitbreiding locatiedienst en toename werkplekken en licenties) en actualisatie BAG (Basisregistratie Adressen en Gebouwen) en BGT (Basisregistratie Grootschalige Topografie).

Zorgkosten Sociaal Domein: Hier zijn diverse ontwikkelingen. Door indexering en de introductie van kleinschalig verblijf stijgen de zorgkosten Jeugd. Daarnaast legt een beperkt aantal jeugdigen met intensieve en kostbare zorgtrajecten een aanzienlijk beslag op de beschikbare middelen binnen de jeugdzorg.
Er is een toename van kosten voor minimaregelingen als Individuele inkomenstoeslag, sport- en cultuurvouchers, maatschappelijke participatie en sociaal medische indicatie kinderopvang.
Het aantal cliënten met een Wmo voorziening is minder toegenomen dan verwacht, dit levert een voordeel op.

Rentekosten: Meer renteopbrengsten en minder -kosten doordat investeringen later plaatsvinden.

Septembercirculaire 2025 : meer inkomsten vanuit het Rijk door loon- en prijsontwikkeling.

Kunstgrasveld Ommel : Vervanging toplaag en sporttechnische laag kunstgrasveld Olympia Boys.
In de Kadernota 2026 is dit opgenomen als wens. Gezien de technische staat van het veld is vervanging in 2026 noodzakelijk.

Verschillen reserve eenmalige bestedingen 2026-2029 (incidenteel):

De mutatie meerjarenbegroting 2026-2029 betreft:

• Optimalisatie scenario Binnensport                   90.000                                                   

Deze nieuwe wens is vooruitlopend op een raadsbesluit opgenomen in de begroting 2026.
Wanneer de raad anders besluit wordt het krediet via de Tussentijdse rapportage voorjaar 2026 teruggedraaid.

5. Lokale lastendruk

De stijging van de lokale lastendruk is afgerond 13%.
Dit betreft de indexering van 3,1% en de afgesproken verhoging van afvalstoffenheffing en OZB (17,5%) conform Kadernota 2026.